De Middeleeuwen

EEN PENNENPROEF ALS BEGIN

 Een pennenproef

Een pennenproef is een kladblaadje waar een schrijver op schreef nadat hij zijn ganzenveer had aangescherpt. Zo probeerde hij uit of de pen weer goed schreef.

Oudnederlands

Oudnederlands werd vanaf ca. 800 tot 1150 gesproken.

Mondeling overgeleverde literatuur

De meeste verhalen rijmden, waardoor ze makkelijker te onthouden waren. Ook regelmatige herhalingen in de teksten was daarbij een hulpmiddel. Vaak zijn er van mondeling overgeleverde verhalen meerdere versies, omdat het steeds anders werd doorverteld.

HOOFSHEID

Invloed van de kruistochten op de hoofse cultuur

Tijdens de kruistochten raakte men onder de indruk van de Arabische cultuur. Daar heerste de kunst van het levensgenieten, die nog niet zo goed was ontwikkeld in Europa. Sindsdien begon de ontwikkeling van de hoofse cultuur.

Belangrijkste principe van de hoofse omgangsvormen

Respectvolle gemanierdheid: je laat de ander in zijn waarde en plaatst deze niet voor onaangename verassingen. Je bent wellevend, galant en je beheerst je driften en impulsen.

Floris ende Blancefloer; hoeverre de kruistochten van belang zijn geweest voor het schrijven van deze roman

Blancefloer wordt meegenomen naar verre streken, waarschijnlijk zijn die ontdekt door de kruistochten. Door de hoofse cultuur (ontstaan door kruistochten) moet men elkaar met respect behandelen. Aangezien de sterke liefde tijdens de rechtszitting opmerkbaar was, mochten de twee geliefden blijven leven.

RIDDERLITERATUUR

De voornaamste verschillen tussen Karel- en Arturromans

De Karelromans gaan vooral over oorlogen en massa-gevechten, meestal tussen christenen en moslims. Voorbeelden van Arturromans zijn individuele avonturen of verhalen over de hoofse liefde.

Voorbeeldfunctie van ridderromans voor het oorspronkelijke publiek

Het lot van de romanfiguren waren een voorbeeld van de edelen die naar zulke verhalen luisterden.

Karel ende Elegast; typische eigenschappen van ridderschap

Karel is de hoofdpersoon. In Karelromans gaan de verhalen vooral over oorlogen en massagevechten. In ‘Karel ende Elegast is er ook strijd.

VAN DEN VOS REYNAERDE 

Reinaert: een doortrapte schurk

De sluwe vos spot met iedereen. De koning gelooft dat Reinaert weet waar een verborgen schat ligt en maakt daar gebruik van.

Twee tegenstrijdige gevoelens

Op het ene moment bewonder je Reinaert, omdat hij zo slim is. Je mag hem tegelijkertijd niet, omdat hij iedereen te grazen neemt.

Fokke ende Sukke

Willem staat erom bekend dat hij iedereen te grazen neemt. Hij kan zelf de meest ongeloofwaardige verhalen aansmeren. Daarom zeggen Fokke ende Sukke dat hij heus wel de stukke Madocke kan ‘maken’. Daarmee bedoelen ze dus verkopen aan iemand die gelooft dat hij het nog doet.

TONEEL IN DE MIDDELEEUWEN

Geestelijk toneel

Geestelijk toneel gaat over de verhalen die in de kerk worden verteld. 

Geestelijk toneel grootser dan wereldlijk toneel

Wereldlijk toneel werd door beroepsspelers opgevoerd. Zij hadden de middelen niet voor ‘special effects’. Ze moesten van hun toneelstuk geld verdienen en dat kon je niet meteen uitgeven aan attributen.

Mariken van Nieumeghen

Mariken Wie ben je, vriend?	Verbaasd, onwetend. Op een verlaten plek. Slecht gekleed en in oude jurk.
De duivel      Professor in de wetenschappen. Alles lukt me, wat ik ook probeer.	Overtuigend overkomen, gekleed in een rood pak.
Mariken Het maakt me niet uit met wie ik verkeer, met de verdorvene of de volmaakte.	Verdrietig, eenzaam.
De duivel Als je mij tot de jouwe maakte, ik zou je de zeven vakken leren tot in de puntjes: retoriek, musiceren, logica, grammatica en geometrie, rekenkunde en alchemie, wetenschappen die men altijd eerde. Geen aardse vrouw was ooit zo'n geleerde als jij zult worden.	Overtuigend overkomen
Mariken Je bent dus een kundig man. Maar wie ben je dan?	Nog steeds verbaasd en onwetend
De duivel Dat gaat je niks an. De waarheid weten, dat hoef je niet. Ik ben het zachtmoedigste boefje niet, maar voor jou ben ik goed, jou heb ik hoog.	Boos, geïrriteerd dat ze in de details wilt gaan.
Mariken Hoe heet je, vriend?	Geïrriteerd
De duivel Moenen met het ene oog, Ik heb vrienden in alle hoeken en gaten.	Boos, intimiderend
Mariken De duivel ben je, uit de hel losgelaten.	Boos
De duivel Jou heb ik hoog. Jouw beschermer ben ik.	Nog een keer proberen verleidelijk over te komen
Mariken Ik heb voor jou geen angst, vrees of schrik; al kwam Lucifer zelf uit het helse geweld, dan nog vreesde ik niet. Zo is 't met me gesteld. Alle angst is me ontnomen.	Moedig, nog steeds eenzaam

REDERIJKERIJ

Rederijkers bij officiële gelegenheden

Rederijkers waren belangrijk bij het organiseren en uitvoeren van officiële gelegenheden. Ze beeldden allerlei bijbelse en niet-bijbelse taferelen uit.

Steden en rederijkers

Volgens stadsbesturen waren rederijkers van groot belang. Ze konden een rol spelen bij de propaganda van de stad. Om rederijkers aan zich te binden werden in er stadsdichters aangesteld.

Kaart voor een gedichtenwedstrijd

Als rederijker bent u uitgenodigd voor een wedstrijd in Amsterdam. Op de 16^e dag van oktober zal dit evenement plaatsvinden op het leidseplein. Door aanleiding van het opkomende seizoen zal het gedicht over de barre kou van de winter moeten zijn. Het zal een elegie moeten worden. Als u wint kunt u 20 gulden en grote eer ontvangen.

BOEKDRUKKUNST

Blokboek en de boekdrukkunst

Blokboeken waren boeken waarvan een pagina uit één blok hout werd gesneden. Een houtblok snijden kostte veel tijd. Er werd later ontdekt dat je uit losse loden letters een tekst kon zetten. Dit kostte minder tijd en de letters konden opnieuw worden gebruikt. Een blokboek maken duurde maanden, maar met de boekdrukkunst kon je in dezelfde tijd honderden gedrukte exemplaren maken.

Eerste gedrukte Nederlandstalige boek

Het eerste gedrukte Nederlandstalige boek was, net als het allereerste gedrukte boek, de Bijbel.

Functie van een titelpagina

Een titelpagina helpt het document te identificeren. Het trekt aandacht bij de lezer. Elke geschreven tekst ziet er hetzelfde uit, maar als elke tekst een andere titelpagina heeft weet de lezer wat hij/zij graag wilt lezen.